Του Γ.Σ. Βέργου*
vergos@topo.auth.gr

Προκειμένου κάτι θετικό να αρχίσει, να πραγματοποιηθεί και να διατηρηθεί, χρειάζεται συλλογική, κοινή δράση, επαναπροσδιορισμό της ατομικής μας συμπεριφοράς και δημιουργική διάθεση.

Η παραπάνω σκέψη θεωρώ ότι απασχολεί πολλούς από εμάς, είτε ως φιλοσοφικό ερώτημα (η ευθύνη ανήκει στους λίγους ή στους πολλούς;) είτε ως θέση-απάντηση (η ευθύνη ανήκει στους λίγους – η ευθύνη ανήκει στους πολλούς), όταν διαλογιζόμαστε ή απλώς διερωτόμαστε και προβληματιζόμαστε για την κατάσταση, στην οποία βρίσκεται σήμερα η χώρα μας, η πόλη μας, η γειτονιά μας, η διαβίωσή μας, το περιβάλλον στο οποίο ζούμε. Πολύ περισσότερο μας απασχολεί το ερώτημα αυτό στις περιπτώσεις που αναλογιζόμαστε παράγοντες και συνθήκες που διαμορφώνουν την οικογενειακή και εργασιακή καθημερινότητά μας. Η εύκολη προσέγγιση και συχνά μόνιμη επωδός πολλών νεοελλήνων είναι να αποδίδεται η ευθύνη στους λίγους, σε αυτούς που μας κυβερνούν, ενώ εμείς οι άλλοι, οι απλοί πολίτες, θεωρούμε ότι δεν έχουμε μερίδιο ευθύνης ή ότι εντέλει δεν μπορούμε να αλλάξουμε κάτι. Το καίριο ζήτημα, λοιπόν, είναι αν οι πολλοί έχουμε χρέος απέναντι όχι σε κυβερνήσεις και πολιτικούς αλλά στους ίδιους τους εαυτούς μας για τις συνθήκες που διαμορφώνουν την καθημερινότητά μας, τις πόλεις μας, τη χώρα μας και τελικά τη ζωή μας. Προσωπικά πιστεύω ότι είναι ευθύνη όλων μας και του καθενός από εμάς ξεχωριστά, διότι, προκειμένου κάτι θετικό να αρχίσει, να πραγματοποιηθεί και να διατηρηθεί, χρειάζεται συλλογική, κοινή δράση, επαναπροσδιορισμό της ατομικής μας συμπεριφοράς και δημιουργική διάθεση. Εξάλλου είναι γνωστό και, πιστεύω, κοινά παραδεκτό πως, εάν κάποιος θέλει να αλλάξει την κοινωνία, τον κόσμο, πρώτα πρέπει να αλλάξει τον εαυτό του.

Στη συνέχεια θα προσπαθήσω να στοιχειοθετήσω την παραπάνω άποψη με ένα παράδειγμα από την καθημερινότητα της Θεσσαλονίκης, αυτό της προσπάθειας ανακύκλωσης στο πολεοδομικό συγκρότημα, που θεωρώ ότι αποτελεί βίωμα πολλών από εμάς. Όντας κάτοικος σε νέα περιοχή του δήμου Καλαμαριάς, όπου η πλειονότητα των κατοίκων είναι νέα ζευγάρια, με ή χωρίς παιδιά, ένοιωσα ευχάριστη έκπληξη, όταν πριν από περίπου τρία χρόνια τοποθετήθηκαν οι γνωστοί μπλε κάδοι ανακύκλωσης. Ξεκίνησαν έτσι τα πρώτα, δειλά είναι η αλήθεια, βήματα διαχωρισμού των οικιακών απορριμμάτων σε ανακυκλώσιμα και στα υπόλοιπα που οδηγούνται στους Χώρους Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων (ΧΥΤΑ). Αρχικά η συμμετοχή των κατοίκων της περιοχής ήταν μικρή και ο ένας διαθέσιμος κάδος γέμιζε σε διάστημα κάποιων ημερών. Παρατηρούνταν επίσης και παραφωνίες, να πετάγονται οργανικά σκουπίδια στους κάδους ανακύκλωσης, κάτι το οποίο δικαιολογείται, όταν μια προσπάθεια είναι στα πρώτα βήματα και οι πολίτες ακόμη μαθαίνουν. Στην πορεία, όμως, ο μοναδικός αυτός κάδος γέμιζε σε διάστημα μόνο λίγων ωρών, εξαιτίας της πολύ μεγάλης συμμετοχής των κατοίκων στην ανακύκλωση.

Ο δήμος ανταποκρίθηκε άμεσα στα νέα δεδομένα που δημιουργήθηκαν με την τοποθέτηση επιπλέον κάδων και τη χωροθέτηση περισσότερων σημείων συλλογής απορριμμάτων. Τρία χρόνια μετά, παρατηρείται το φαινόμενο όλοι οι διαθέσιμοι κάδοι ανακύκλωσης να γεμίζουν σε διάστημα μίας δύο ημερών, ενώ οι αντίστοιχοι για τα υπόλοιπα σκουπίδια, που οδηγούνται στους ΧΥΤΑ, να γεμίζουν σε τρεις ή και περισσότερες ημέρες. Αυτό αποτελεί αναμφίβολα ένδειξη του ενδιαφέροντος των πολλών για ανακύκλωση, της μαζικής συμμετοχής των νοικοκυριών στην προσπάθεια αυτή και του γεγονότος ότι έχει αρχίσει πλέον να γίνεται συνήθεια και κοινή πεποίθηση ότι επιβάλλεται ο διαχωρισμός των απορριμμάτων σε ανακυκλώσιμα-επαναχρησιμοποιήσιμα και μη. Αυτό που με χαροποιεί ιδιαίτερα είναι η συμμετοχή μικρών παιδιών και νέων και σε πολλές περιπτώσεις η εμμονή τους να ανακυκλωθούν συσκευασίες που οι μεγαλύτεροι ενδέχεται να πετούσαν (από αδιαφορία ενδεχομένως) στα σκουπίδια, τα οποία καταλήγουν στους ΧΥΤΑ και μέχρι πριν από λίγο καιρό σε χωματερές. Την ενδιαφέρουσα και προοδευτική αυτή εικόνα συχνά ανατρέπει η αδιαφορία, ο ωχαδερφισμός και το σύνδρομο της “ψωροκώσταινας” πολλών συμπολιτών μας, οι οποίοι επιδεικτικά πετούν στους κάδους ανακύκλωσης οργανικά απορρίμματα. Οι συγκεκριμένοι όχι μόνο δεν συμμετέχουν οι ίδιοι στην ανακύκλωση, αλλά καταστρέφουν και τις προσπάθειες των υπολοίπων, καθώς, αν ενωθούν οργανικά απορρίμματα με ανακυκλώσιμα, τότε πρέπει το σύνολο των δεύτερων να κατευθυνθεί στο ΧΥΤΑ. Σε σχετική παραίνεση που έκανα πρόσφατα, υποδεικνύοντας σε κάτοικο της περιοχής ότι τα οργανικά και άλλα απορρίμματα είναι καλό να πεταχτούν στο διπλανό (άδειο) πράσινο κάδο και όχι σε αυτόν της ανακύκλωσης, εισέπραξα ένα πολύ καλό “στόλισμα”, που με συνόδευσε για την υπόλοιπη ημέρα.
Παρόμοια παραδείγματα από την καθημερινότητά μας, που δεν περιορίζονται στην ανακύκλωση, υπάρχουν πολλά και πιστεύω ότι όλοι μας έχουμε βιώσει αντίστοιχες καταστάσεις. Μηχανάκια και παρκαρισμένα οχήματα στους ποδηλατοδρόμους, διπλές και τριπλές σειρές σταθμευμένων οχημάτων που εμποδίζουν την κυκλοφορία, κλείσιμο διαβάσεων για άτομα με κινητικά προβλήματα, μη σεβασμός των διαβάσεων για τους πεζούς κτλ. Αυτό που προκύπτει αβίαστα είναι ότι δεν τίθεται ζήτημα ευθύνης των λίγων αλλά χρέους των πολλών απέναντι στο σύνολο της κοινωνίας. Η αδιαφορία και η εύκολη επωδός, ότι κάποια πράγματα δεν είναι στο χέρι μας, οδηγούν σε υποβάθμιση του περιβάλλοντος, της ποιότητας ζωής και της καθημερινότητάς μας και εντέλει στην αρνητική υποθήκευση του μέλλοντος που δημιουργούμε όχι μόνο για τις γενιές που έρχονται αλλά και για εμάς τους ίδιους. Η εύκολη απάντηση στον παραπάνω προβληματισμό θα ήταν ότι ευθύνη για όλα αυτά δεν έχουμε εμείς οι πολίτες αλλά οι πολιτικοί και αυτοί που μας κυβερνούν, μιας και συνήθως θεωρούμε ότι όλα τα κακά από εκεί πηγάζουν και εκεί οφείλονται.

Μήπως, όμως, θα πρέπει να αναλογιστούμε και το δικό μας μερίδιο ευθύνης και το τι κάνουμε στην καθημερινότητά μας, ώστε να βρούμε και να δώσουμε λύσεις και ορθές απαντήσεις στα κακώς κείμενα; Μήπως θα πρέπει να αναλογιστούμε ότι, για να μπορέσουμε να χρεώσουμε το φταίξιμο σε κάποιους τρίτους (σε αυτούς τους λίγους που θεωρητικά έχουν την ευθύνη), θα πρέπει πρώτα εμείς οι ίδιοι (οι πολλοί) να έχουμε κάνει το χρέος μας, ώστε να βελτιώσουμε, στο βαθμό που μπορούμε και που μας αναλογεί, τη χώρα, την πόλη, τη γειτονιά και την καθημερινότητά μας; Μήπως, τέλος, θα πρέπει να αναλογιστούμε ότι ο καθένας από εμάς είναι μικρό μέρος των πολλών και ότι η κάθε ξεχωριστή ενέργεια συμβάλλει στη βελτίωση της ζωής όλων μας; Αλήθεια, τι έκανε σήμερα ο καθένας από εμάς, τους πολλούς, προς την κατεύθυνση αυτή;

* Ο Γ.Σ. Βέργος είναι λέκτορας του τμήματος Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών, Πολυτεχνική σχολή, ΑΠΘ

Πηγή Μακεδονία